ตรวจคุณภาพน้ำเชื้อ สังเกตอย่างไรว่าอสุจิแบบไหนมีบุตรยาก?

รู้หรือไม่? แม้ว่าฝ่ายชายจะหลั่งน้ำเชื้อออกมาระหว่างมีเพศสัมพันธ์แต่ก็ไม่ได้หมายความว่าจะเกิดการปฏิสนธิจนตั้งครรภ์สำเร็จ เพราะถ้าอสุจิในน้ำเชื้อไม่มีคุณภาพมากพอ หรือไม่มีตัวอสุจิอยู่ในน้ำเชื้อเลยก็อาจทำให้โอกาสตั้งครรภ์สำเร็จลดลง ซึ่งปัญหาน้ำเชื้อไม่มีอสุจินับว่าเป็นหนึ่งในปัญหาที่พบได้บ่อยในภาวะมีบุตรยาก ดังนั้น หากฝ่ายชายคิดว่าตนเองมีน้ำเชื้อผิดปกติ สามารถเข้ารับการตรวจวิเคราะห์น้ำเชื้อและเข้ารับการรักษาต่อไป

น้ำเชื้อ (Semen) คืออะไร สำคัญต่อร่างกายอย่างไร

น้ำเชื้อ (Semen) คือ ของเหลวที่หลั่งผ่านอวัยวะเพศชาย มักไหลออกมาเมื่อได้รับการกระตุ้นอารมณ์ทางเพศ หรือถูกขับออกมาในรูปแบบของฝันเปียก น้ำเชื้อมีหน้าที่ช่วยหล่อเลี้ยงเซลล์สืบพันธุ์ที่เรียกกว่า อสุจิ (Sperm) ให้สามารถคงอยู่และเจริญพันธุ์ต่อไปได้

ส่วนประกอบของน้ำเชื้อ

โดยปกติแล้วน้ำเชื้อที่หลั่งออกมาจะประกอบไปด้วย 2 ส่วน ดังนี้

• เซลล์ ภายในเซลล์จะมีตัวอสุจิ เม็ดเลือดขาว และเซลล์เยื่อบุ
• ของเหลว ซึ่งจะพบในน้ำอสุจิประกอบด้วยกรดซิตริก (Citric acid), กรดอะมิโนอิสระ (Amino acid), ฟรักโทส (Fructose), เอนไซม์ (Enzyme), สังกะสี (Zinc) และอื่น ๆ เพื่อให้อสุจิสามารถคงอยู่ได้

น้ำเชื้อคุณภาพดีมีลักษณะอย่างไร

น้ำเชื้อที่มีคุณภาพดีจะช่วยเพิ่มโอกาสตั้งครรภ์สำเร็จ ซึ่งทางองค์การอนามัยโลก (WHO ฉบับปี 2021) ได้กำหนดเกณฑ์น้ำเชื้ออสุจิคุณภาพดีไว้ดังนี้

• ปริมาตรอสุจิ = มากกว่าหรือเท่ากับ 1.5 มิลลิลิตร
• จำนวนตัวอสุจิ = มากกว่าหรือเท่ากับ 35-40 ล้านตัว
• การเคลื่อนไหวของอสุจิ = มากกว่าหรือเท่ากับ 42%
• อัตราของอสุจิที่ยังคงมีชีวิตอยู่ = มากกว่าหรือเท่ากับ 54%
• จำนวนตัวอสุจิที่มีลักษณะปกติ = มากกว่าหรือเท่ากับ 4%

ปัญหาน้ำเชื้อไม่มีตัวอสุจิคืออะไร เกิดจากสาเหตุใดบ้าง?

ผู้ที่ตรวจสารคัดหลั่งแล้วพบว่าไม่มีตัวอสุจิอยู่เลย หรือพบตัวอสุจิน้อยมาก จะถูกจัดอยู่ในกลุ่ม ‘น้ำเชื้อไม่มีตัวอสุจิ (Azoospermia)’ โดยสาเหตุของปัญหาน้ำเชื้อไม่มีอสุจิมักเกิดจากปัจจัยดังต่อไปนี้

• ท่อนำอสุจิอุดตัน สามารถเกิดได้จากหลายสาเหตุด้วยกัน เช่น การติดเชื้อบริเวณท่อนำอสุจิ เคยผ่าตัดไส้เลื่อน หรือผ่านการทำหมันมาก่อน
• อัณฑะมีความผิดปกติ สามารถเกิดจากการมีโครโมโซมผิดปกติทางพันธุกรรม, การรักษาโรคต่าง ๆ ด้วยเคมีบำบัด, การฉายแสงรังสี และการติดเชื้อบริเวณอัณฑะ
• ความผิดปกติของฮอร์โมน ระดับฮอร์โมนผิดปกติเกิดจากความผิดปกติของต่อมไร้ท่อ หรือเกิดจากการใช้ยาบางประเภท

ตรวจเลือดและตรวจวิเคราะห์น้ำเชื้อ สำคัญอย่างไรต่อการวางแผนมีลูก

อย่างที่ทราบกันว่าตัวอสุจิจากฝ่ายชายเป็นสิ่งที่สำคัญในกระบวนการปฏิสนธิ โดยการเตรียมตัวให้พร้อมก่อนการวางแผนมีบุตรของฝ่ายชายคือ การตรวจเลือดและตรวจวิเคราะห์น้ำเชื้อ เพื่อหาความผิดปกติของอสุจิ ซึ่งวิธีการเตรียมความพร้อมดังกล่าวมีความสำคัญต่อฝ่ายชาย ดังนี้

ตรวจเลือดหาความผิดปกติ

การตรวจเลือด เป็นการตรวจระดับฮอร์โมนในเลือดเพื่อหาความผิดปกติของอสุจิ หากร่างกายมีฮอร์โมน Follicle Stimulating Hormone (FSH) ต่ำกว่าปกติ จะส่งผลต่อปริมาณอสุจิในน้ำเชื้อ แต่ถ้าฮอร์โมนดังกล่าวสูงกว่าปกติจะทำให้อัณฑะไม่สามารถผลิตอสุจิได้

ตรวจคุณภาพน้ำเชื้อหรือวิเคราะห์อสุจิ

การตรวจวิเคราะห์น้ำเชื้อ (Semen Analysis) เป็นการนำน้ำอสุจิมาตรวจเพื่อวิเคราะห์องค์ประกอบโดยรวม เพื่อวางแผนการรักษาภาวะมีบุตรยากให้ตรงกับความผิดปกติที่เกิดขึ้น โดยการตรวจวิเคราะห์น้ำเชื้อจะมีเกณฑ์พิจารณาจากปัจจัยดังต่อไปนี้

• ปริมาตรของอสุจิ การหลั่งน้ำเชื้อในแต่ละครั้งควรมีปริมาตรตั้งแต่ 1.5 มิลลิลิตรขึ้นไป
• คุณสมบัติของอสุจิ อสุจิที่หลั่งออกมาพร้อมกับน้ำเชื้อในแต่ละครั้ง ควรมีจำนวนตั้งแต่ 40 ล้านตัว/มิลลิลิตร และอสุจิจะต้องเคลื่อนไหวได้ตามเกณฑ์ หรือมากกว่า 42%
• รูปร่างของอสุจิ จะต้องมีรูปร่างปกติมากกว่าหรือเท่ากับ 4% โดยรูปร่างของอสุจิที่ดีจะต้องมีหัวเดียวทรงวงรี มีลำตัวป้อม และหางเรียวยาว

จุดเด่นของเทคโนโลยีตรวจวิเคราะห์น้ำเชื้อ

การตรวจวิเคราะห์น้ำเชื้อจะช่วยให้ฝ่ายชายที่กำลังประสบปัญหาภาวะมีบุตรยากทราบถึงสาเหตุ และวางแผนการรักษาต่อไปได้ โดยการตรวจวิเคราะห์น้ำเชื้อจะมีจุดเด่น ดังนี้

• ช่วยตรวจหาความผิดปกติของจำนวนอสุจิ

  ในบางครั้งความผิดปกติของจำนวนอสุจิที่เกิดจากท่อนำอสุจิอุดตัน หรืออัณฑะมีความผิดปกติก็จะส่งผลให้ในน้ำเชื้อมีอสุจิน้อยหรือไม่มีอสุจิอยู่เลย

• ช่วยตรวจรูปร่างลักษณะของอสุจิ

  อสุจิที่อยู่ในน้ำเชื้อจะมีทั้งแบบสมบูรณ์และไม่สมบูรณ์ผสมกัน โดยอสุจิที่ไม่สมบูรณ์อาจส่งผลต่อการปฏิสนธิกับเซลล์ไข่ได้

• ช่วยตรวจการเคลื่อนที่ของอสุจิ

  อสุจิที่ดีจะต้องมีความแข็งแรงและเคลื่อนไหวได้เร็ว ในกรณีที่อสุจิเคลื่อนตัวช้าหรือหยุดนิ่ง จะส่งผลต่อการเคลื่อนที่ไปยังเซลล์ไข่เพื่อทำการปฏิสนธิ

สำหรับผู้ที่อยากเพิ่มโอกาสในการตั้งครรภ์สามารถเลือกมีบุตรด้วยการทำเด็กหลอดแก้ว เพื่อให้แพทย์ช่วยคัดอสุจิที่สมบูรณ์ และใช้เข็มฉีดอสุจิเข้าไปในเซลล์ไข่ในการเพิ่มโอกาสในการตั้งครรภ์ได้ อ่านเพิ่มเติมได้ที่ : เด็กหลอดแก้ว IVF ทางเลือกสำหรับผู้มีบุตรยาก | SAFE Fertility Group

วิธีการเตรียมพร้อมก่อนมีบุตรสำหรับฝ่ายชาย

สำหรับผู้ที่อยากมีลูก การดูแลร่างกายให้พร้อมจะช่วยเพิ่มโอกาสให้ฝ่ายหญิงตั้งครรภ์สำเร็จสูงขึ้น ซึ่งในกรณีของฝ่ายชายจะต้องดูแลตนเองเพื่อให้น้ำเชื้อมีคุณภาพดีที่สุด โดยเราได้รวบรวมวิธีเตรียมพร้อมก่อนมีบุตรสำหรับฝ่ายชายไว้ดังนี้

• ออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ เพราะการออกกำลังกายจะช่วยเพิ่มปริมาณของฮอร์โมนเทสโทสเตอโรน ซึ่งจะส่งผลให้ร่างกายผลิตน้ำอสุจิเพิ่มขึ้น และช่วยให้อสุจิมีคุณภาพมากขึ้นอีกด้วย
• รับประทานอาหารที่มีประโยชน์เพื่อให้ร่างกายรับสารอาหารเพียงพอ และสามารถรับประทานอาหารเสริมที่มีวิตามิน C วิตามิน D หรือแร่ธาตุสังกะสี เพื่อบำรุงอสุจิให้แข็งแรงได้
• หลีกเลี่ยงความเครียด เพราะเมื่อเกิดความเครียดจะทำให้ร่างกายผลิตคอร์ติซอล (Cortisol) เพิ่มขึ้น ซึ่งฮอร์โมนชนิดนี้จะส่งผลต่อระดับฮอร์โมนเทสโทสเตอโรนในร่างกาย ส่งผลให้ร่างกายผลิตน้ำเชื้อน้อยลง และคุณภาพของตัวอสุจิต่ำลงอีกด้วย
• งดสูบบุหรี่และหลีกเลี่ยงควันบุหรี่มือสอง เพราะจะทำให้ปริมาณน้ำอสุจิและตัวอสุจิลดลง อีกทั้งยังส่งผลเสียต่อระดับฮอร์โมนในร่างกาย
• ควบคุมน้ำหนักร่างกายให้อยู่ในเกณฑ์ที่เหมาะสมตามการค่าดัชนีมวลกาย (BMI)
• นอนหลับพักผ่อนให้เพียงพอ อย่างน้อย 7-8 ชั่วโมง

ตรวจวิเคราะห์น้ำเชื้อกับ SAFE Fertility Group

การเตรียมความพร้อมก่อนมีบุตรจะเพิ่มโอกาสการตั้งครรภ์ได้ สำหรับการเตรียมความพร้อมของฝ่ายชาย นอกเหนือจากการดูแลร่างกายตนเองแล้ว สามารถเข้ารับการตรวจวิเคราะห์น้ำเชื้อเพิ่มเติมได้ เพราะแม้ว่าสุขภาพร่างกายจะแข็งแรงดี แต่ก็มีโอกาสที่อสุจิจะไม่สมบูรณ์ หรือมีความเสี่ยงที่น้ำเชื้อจะไม่มีตัวอสุจิเช่นกัน

ในการตรวจวิเคราะห์น้ำเชื้อกับทาง SAFE Fertility Group จะช่วยให้ฝ่ายชายทราบถึงความผิดปกติของน้ำเชื้อที่เกิดขึ้น และยังช่วยในการวางแผนการรักษาภาวะมีบุตรยากได้อย่างตรงจุด โดยทางคลินิกมีเทคโนโลยีในการเพิ่มโอกาสในการตั้งครรภ์หลายรูปแบบ เช่น IUI, ICSI และยังมีบริการฝากไข่สำหรับฝ่ายหญิง เพื่อเพิ่มโอกาสตั้งครรภ์ให้สูงขึ้น และให้ลูกน้อยในครรภ์สมบูรณ์แข็งแรง

สรุป ตรวจน้ำเชื้อเพื่อเตรียมความพร้อมก่อนมีบุตร

น้ำเชื้อเป็นปัจจัยสำคัญที่ส่งผลต่อความประสบความสำเร็จในการตั้งครรภ์ ซึ่งนอกจากฝ่ายหญิงแล้วฝ่ายชายก็จะต้องดูแลสุขภาพให้ดี เพื่อให้ร่างกายพร้อมกับการผลิตอสุจิที่แข็งแรง แต่สำหรับใครที่พยายามมีบุตรด้วยวิธีธรรมชาติหลายครั้งแต่กลับไม่สำเร็จสักที นั่นอาจเป็นไปได้ว่าคุณกำลังประสบปัญหาภาวะมีบุตรยาก คู่รักที่อยากมีบุตรจึงควรเข้าพบแพทย์เพื่อขอคำปรึกษา และหาวิธีการรักษาภาวะมีบุตรยากต่อไป

สำหรับผู้ที่กำลังมองหาคลินิกที่พร้อมให้บริการตรวจสุขภาพก่อนตั้งครรภ์ และช่วยแก้ปัญหาภาวะมีบุตรยาก SAFE Fertility Group เป็นคลินิกที่ได้รับมาตรฐานสากล และมีเครื่องมือที่ทันสมัยพร้อมใช้งาน พร้อมทั้งยังมีทีมแพทย์เฉพาะทางในการหาวิธีการรักษาที่เหมาะสม เพื่อเพิ่มโอกาสในการตั้งครรภ์ในอนาคต

 

ผู้ตรวจสอบ : นพ. ณัฐรุทธิ์ กุลภาวีสุวรรณ์

สูตินรีแพทย์ ผู้เชี่ยวชาญด้านมีบุตรยาก, สาขาอัมรินทร์